ILAC و نقش آن در نظام جهانی اعتباردهی نهادهای ارزیابی انطباق

ILAC (همکاری بین‌المللی نهادهای اعتباردهی آزمایشگاهی) سازمانی بین‌المللی است که متشکل از نهادهای اعتباردهی می‌باشد؛ این نهادها مطابق با استاندارد ISO/IEC 17011 فعالیت می‌کنند و وظیفه اعتباردهی نهادهای ارزیابی انطباق را بر عهده دارند. این نهادهای ارزیابی انطباق شامل موارد زیر هستند:

• آزمایشگاه‌های کالیبراسیون و آزمون (مطابق با ISO/IEC 17025)
• آزمایشگاه‌های آزمون پزشکی (مطابق با ISO 15189)
• نهادهای بازرسی (مطابق با ISO/IEC 17020)
• ارائه‌دهندگان آزمون مهارت (مطابق با ISO/IEC 17043)
• تولیدکنندگان مواد مرجع (مطابق با ISO 17034)

اعتباردهی چیست؟

اعتباردهی فرآیندی مستقل برای ارزیابی نهادهای ارزیابی انطباق بر اساس الزامات استانداردهای بین‌المللی به‌منظور سنجش صلاحیت فنی و بی‌طرفی آن‌ها در انجام فعالیت‌های مشخص است. کاربرد این استانداردها در سطح ملی و بین‌المللی باعث می‌شود که دولت‌ها، مصرف‌کنندگان و خریداران به نتایج آزمون‌ها، گزارش‌های بازرسی، گواهینامه‌ها و داده‌های کالیبراسیون اعتماد کنند.

نقش نهادهای اعتباردهی

در اغلب کشورها، نهادهای اعتباردهی به‌عنوان مراجع صلاحیت‌دار با هدف نظارت بر نهادهای ارزیابی انطباق تأسیس شده‌اند. نهادهایی که پس از فرآیند ارزیابی همتایان (Peer Evaluation) صلاحیت‌شان تأیید شده، به توافق‌نامه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی می‌پیوندند و در ادامه، مسئول اعتباردهی نهادهای ارزیابی انطباق مطابق با استانداردهای مربوطه می‌باشند.

کارکرد توافق‌نامه‌های اعتباردهی

این توافق‌نامه‌ها نه‌تنها در سطح ملی خدمات مهمی نظیر تضمین ایمنی مواد غذایی، آب آشامیدنی سالم، انرژی مطمئن، خدمات سلامت و محیط‌زیست پایدار را تسهیل می‌کنند، بلکه با فراهم‌سازی بستر پذیرش نتایج ارزیابی انطباق در سطح بین‌المللی، موجب کاهش موانع فنی تجارت و تقویت صادرات می‌شوند.

تقسیم‌کار بین ILAC و IAF

در ساختار جهانی، حوزه‌های مختلف ارزیابی انطباق به‌شرح زیر میان دو نهاد تقسیم شده‌اند:

• ILAC مسئول حوزه‌های کالیبراسیون، آزمون، آزمون پزشکی، بازرسی، آزمون مهارت و مواد مرجع است.
• IAF (انجمن بین‌المللی اعتباردهی) مسئول اعتباردهی در حوزه سیستم‌های مدیریتی، محصولات، خدمات، اشخاص و سایر برنامه‌های مشابه ارزیابی انطباق است.

این دو سازمان با هماهنگی و همکاری مستمر، در جهت ارتقاء نظام جهانی اعتباردهی و تضمین کیفیت فعالیت می‌کنند.

همکاری‌های منطقه‌ای

توافق‌نامه‌های منطقه‌ای توسط نهادهای همکاری منطقه‌ای اداره می‌شوند که در تعامل نزدیک با ILAC و IAF قرار دارند. این نهادها در کمیته‌های اجرایی ILAC و IAF نیز نماینده دارند. مهم‌ترین نهادهای منطقه‌ای عبارت‌اند از:

• EA – همکاری اروپایی برای اعتباردهی (اروپا)
• APAC – همکاری آسیا-اقیانوسیه
• IAAC – همکاری بین‌آمریکایی
• AFRAC – همکاری آفریقایی
• SADCA – همکاری جنوب آفریقا
• ARAC – همکاری منطقه عربی

---

مروری بر تاریخچه ILAC

فعالیت ILAC در سال ۱۹۷۷ و در قالب یک کنفرانس بین‌المللی در شهر کپنهاگ (دانمارک) با هدف تسهیل تجارت بین‌المللی از طریق پذیرش متقابل نتایج آزمون و کالیبراسیون اعتباردهی‌شده آغاز شد.

در سال ۱۹۹۶، ILAC به‌عنوان یک ساختار رسمی با مأموریت توسعه شبکه‌ای از توافق‌نامه‌های شناسایی متقابل (MRA) میان نهادهای اعتباردهی تأسیس گردید.

در سال ۲۰۰۰، ۳۶ نهاد اعتباردهی از ۲۸ کشور، توافق‌نامه ILAC MRA را در واشنگتن دی‌سی به امضا رساندند. این توافق‌نامه در تاریخ ۳۱ ژانویه ۲۰۰۱ لازم‌الاجرا شد و پذیرش جهانی نتایج آزمون و کالیبراسیون را تسهیل نمود.

در ادامه، دامنه این توافق‌نامه توسعه یافت:

• اکتبر ۲۰۱۲: شامل نهادهای بازرسی
• مه ۲۰۱۹: شامل ارائه‌دهندگان آزمون مهارت
• مه ۲۰۲۰: شامل تولیدکنندگان مواد مرجع